Tiết 2 - Bài 2
Các nhà sử học dựa vào đâu để biết
và phục dựng lại lịch sử?
Học Lịch sử thầy Nhật
- Phân biệt được các nguồn tư liệu chính: hiện vật, chữ viết, truyền miệng, gốc,...

- Trình bày được ý nghĩa và giá trị của các nguồn sử liệu đó.

Học Lịch sử thầy Nhật
Quan sát hình ảnh, em nhận thấy những hoa văn trên mặt trống đồng miêu tả những gì? Qua đó, em có thể biết được gì về đời sống của người Việt cổ?
Học Lịch sử thầy Nhật
- Hoa văn trên mặt trống đồng Ngọc Lũ miêu tả một phần đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Việt cổ, ví dụ như:
+ Lương thực chính của người Việt cổ là lúa gạo (hình ảnh giã gạo).
+ Thuyền là phương tiện đi lại chủ yếu của cư dân Việt cổ trên sông.
+ Cư dân Việt cổ có tập quán ở nhà sàn, thích múa hát.
- Qua các hình ảnh trên mặt trống đồng chúng ta có thể suy đoán một phần về cuộc sống của người Việt cổ. Đây cũng là nguồn tư liệu quý khi tìm hiểu, nghiên cứu về cuộc sống của cư dân Việt cổ và nền văn minh Việt cổ.
Học Lịch sử thầy Nhật
1. Tư liệu hiện vật
Khai thác kênh hình ( h2,3) và thông tin trong SGK trang 11 hoàn thành phiếu học tập theo bàn trong thời gian 5 phút.
Tư liệu hiện vật là những di tích, đồ vật, ... của người xưa còn lưu giữ lại trong lòng đất hay trên mặt đất.
Học Lịch sử thầy Nhật
2. Tư liệu chữ viết
- Đoạn tư liệu trên cho em biết thông tin gì về thời đại Hùng Vương?
- Em hiểu thế nào là tư liệu chữ viết? Vì sao bia Tiến sĩ ở Văn Miếu (hình 4) cũng được coi là tư liệu chữ viết?
- Lấy ví dụ về tư liệu chữ viết ở địa phương mà em biết.
Học Lịch sử thầy Nhật
Tư liệu chữ viết là những bản ghi, tài liệu chép tay hay sách được in, khắc.
Chữ khắc trên
bia Tiến sĩ
Chữ khắc trên mai rùa
( Giáp cốt)
Chữ viết trên đất sét
Chữ viết trên thẻ tre
Chữ khắc trên
xương động vật.
Chữ viết trên giấy pa-pi-rút
Học Lịch sử thầy Nhật
3. Tư liệu truyền miệng
- Em hãy kể tên những câu truyện tương ứng với các bức tranh gợi ý sau?
- Theo em, thế nào là tư liệu truyền miệng?
Học Lịch sử thầy Nhật
Tư liệu truyền miệng là những câu chuyện dân gian (truyền thuyết, thần thoại, cổ tích, ca dao, tục ngữ...) được kể truyền miệng từ đời này qua đời khác.
Học Lịch sử thầy Nhật
4. Tư liệu gốc
Trong các hình ảnh đó, hình ảnh nào là bản gốc?
Em hiểu thế nào là tư liệu gốc? Cho ví dụ cụ thể
Học Lịch sử thầy Nhật
- Tư liệu gốc là những tư liệu cung cấp những thông tin đầu tiên và trực tiếp về sự kiện hoặc thời kì lịch sử nào đó.
-Tư liệu gốc là nguồn tin cậy khi tìm hiểu lịch sử.
Các bằng chứng/tư liệu mà chúng ta sử dụng trong học tập và nghiên cứu lịch sử cũng được chia thành hai loại tư liệu dưới đây:
+ Tư liệu gốc hay còn gọi là tư liệu sơ cấp được tạo ra tại thời điểm xảy ra sự kiện.
+ Tài liệu lịch sử hay còn gọi là tư liệu thứ cấp được tạo ra sau khi sự kiện đã xảy ra.
LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG
Học Lịch sử thầy Nhật
- Câu 1. Theo em, tư liệu hiện vật, tư liệu chữ viết, tư liệu truyền miệng và tư liệu gốc có ý nghĩa gì và giá trị gì?
Học Lịch sử thầy Nhật
Câu 2. Khai thác hình 2, 3, 4 và 5 trong bài học, hãy cho biết hình ảnh nào thuộc tư liệu gốc?
+ Câu 3. Hãy kể tên một số truyền thuyết có liện quan đến lịch sử mà em biết.
- Câu 2.
+ Các hình ảnh: 2, 3, 4 là tư liệu gốc.
+ Hình 5 (truyền thuyết Thánh Gióng) là tư liệu truyền miệng.
+ GV nhấn mạnh việc phân loại tư liệu chỉ là tương đối và cần xem xét trên nhiều khía cạnh khác nhau một cách linh hoạt. Ví dụ: Những tấm bia Tiến sĩ ở Văn Miếu (Hà Nội) có thể vừa là tư liệu hiện vật, vừa là tư liệu chữ viết, vì những bản văn khắc trên bia là tư liệu chữ viết, còn văn bia là tư liệu hiện vật.
- Câu 3. Một số truyền thuyết có liên quan đến Lịch sử là: Truyền thuyết Thánh Gióng; Truyền thuyết bánh chưng – bánh giày; Truyền thuyết Mị Châu – Trọng Thủy; Sự tích Hồ Gươm.
Học Lịch sử thầy Nhật
Câu 4: Ở nhà em và nơi em sinh sống có những hiện vật nào có thể giúp em tìm hiểu lịch sử? Hãy giới thiệu ngắn gọn một hiện vật mà em yêu thích?
Trong cuộc sống, xung quanh các em đều tồn tại rất nhiều các dạng tư liệu lịch sử. Em có thể liệt kê ở nhà hoặc nơi em sinh sống có những tư liệu cụ thể nào giúp em tìm hiểu về những gì đã xảy ra trong quá khứ? Kể tên các hiện vật đó. Dựa vào tư liệu giúp em biết được điều gì?...
*. Tài liệu tham khảo
- Trống đồng Ngọc Lũ: hiện vật tiêu biểu nhất của văn hoá Đông Sơn, được tìm thấy vào khoảng những năm 1739 - 1745 ở làng Ngọc Lũ, xã Như Trác, huyện Nam Xang (nay là Phủ Lý, Hà Nam), có đường kính 79cm, cao 63cm, nặng 86kg. Chính giữa mặt trống là hình ngôi sao 14 cánh đúc nổi, xung quanh là những hình người mặc váy dài, đội mũ cắm lông chim, tay cầm chày giã gạo, hình nhà mái cong, nhiều hình chim, thú và hoa văn,... Qua đó cho ta biết về đời sống vật chất (cấy lúa, giã gạo, nhà cửa,...) và tinh thần (mặc váy dài, đội mũ cắm lông chim, lễ hội,...).
- Hoàng thảnh Thăng Long: là quần thể di tích gắn với lịch sử kinh thành Thăng Long - Hà Nội. Công trình kiến trúc đổ sộ này được các triều vua xây dựng trong nhiều giai đoạn lịch sử và trở thành di tích quan trọng bậc nhất trong hệ thống các di tích Việt Nam. Tháng 12 - 2002, các chuyên gia đã tiến hành khai quật trên tổng diện tích 19 000m tại trung tâm chính trị Ba Đình - Hà Nội. Cuộc khai quật khảo cổ học lớn nhất Việt Nam và của cả Đông Nam Á này đã phát lộ những dấu vết kiển trúc độc đáo cùng hàng triệu hiện vật quý giá, phần nào tái hiện lại quá trình lịch sử trải dài từ thời kì Bắc thuộc dưới ách đô hộ của nhà Tuỳ và nhà Đường (thế kỉ VII đến thế kỉ IX), xuyên suốt các triều đại: Lý, Trần, Lê, Mạc và Nguyễn (1010 - 1945). Với ý nghĩa và giá trị to lớn đó, năm 2010, Uỷ ban Di sản thế giới đã thông qua Nghị quyết công nhận khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là Di sản Văn hoá thế giới. Đây là niềm tự hào của không chỉ của riêng Hà Nội mà còn của cả đất nước Việt Nam.
DẶN DÒ
- Hoàn thành bài tập trước khi học tiết tiếp theo
- Đọc trước nội dung bài 3 trước khi đến lớp