Bộ giáo dục và đào tạo
Vụ giáo dục trung học


Tập huấn

Hướng dẫn dạy học và kiểm tra, đánh giá theo chuẩn kiến thức kỹ năng của ctgdpt

Môn: lịch sử


Th?c tr?ng d?y h?c hi?n nay
- Trong thực tế dạy học mấy năm gần đây nhiều GV coi SGK là pháp lệnh, cố dạy làm sao cho hết nội dung SGK, không giám bỏ bất kì nội dung nào của SGK dẫn đến tình trạng quá tải trong dạy học bộ môn Lịch sử, HS không hứng thú học tập.
- Chương trình GDPT đã được bam hành và triển khai đến tất cả các trường và giáo viên phổ thông. Tuy nhiên, nhiều giao viên vẫn cất kín cuốn chương trình GDPT không sử hoặc sử dụng không có hiệu quả.
- Tình trạng dạy ôm đồm, quá tải trong các giờ học Lịch sử ở trường phổ thông đang diễn ra.
- Trong quá trình dạy học nhiều giáo viên trong tổ bộ môn chưa thống nhất trong việc dạy như thế nào? Dạy những nội dung gì? Rèn luyện những kĩ năng gì đối với học sinh...dẫn đến tình trang chưa thông nhất với nhau về kiến thức và kĩ năng trong từng mục, bài, chương của lớp học, cấp học.
-Trong kiểm tra đánh giá học sinh giáo viên chưa thống nhất trong việc kiểm tra nội dung kiến thức về khối lượng cung như mức độ kiến thức của các đơn vị kiến thức, kĩ năng.
- Trong dự giờ giáo viên của các cấp quản lý giáo dục cũng chưa thống nhất trong tiêu chí đánh giá giáo viên về kiến thức, kĩ năng của giờ dạy.
- Tất cả những nguyên nhân trên sớm cần có hướng dẫn chương trình GDPT để giải quyết những bất cập nêu trên.
- Việc biên soạn tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình GDPT sẽ góp phần khắc phục những bất cập trên.
Tìm hiểu một số nội dung trong tài liệu HD thực hiện Chuẩn kiến thức, kĩ năng.
a. Chuẩn là những yêu cầu, tiêu chí, tuân thủ những nguyên tắc nhất định, được dùng làm thước đo đánh giá hoạt động, công việc, sản phẩm của một lĩnh vực nào đó.
Đạt được những yêu cầu của Chuẩn là đạt được mục tiêu mong muốn của chủ thể quản lý hoạt động.
b. Yêu cầu cơ bản của Chuẩn:
- Chuẩn phải có tính khách quan, không lệ thuộc vào quan điểm, thái độ chủ quan của người sử dụng chuẩn;
- Chuẩn phải có hiệu lực ổn định cả về phạm vi lẫn thời gian áp dụng;
- Đảm bảo tính khả thi (có thể đạt được);
- Đảm bảo tính cụ thể, tường minh và có tính định lượng;
- Đảm bảo không mâu thuẫn với các Chuẩn khác trong cùng lĩnh vực hoặc những lĩnh vực có liên quan.
c. Chuẩn KT-KN của Chương trình GDPT.
Chuẩn KT-KN của Chương trình môn học là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kỹ năng của môn học mà học sinh cần phải và có thể đạt được sau mỗi đơn vị kiến thức (mỗi bài, chủ đề, chủ điểm…), thống nhất ở tất cả các vùng miền.

- Chuẩn KT-KN của một đơn vị kiến thức là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kỹ năng của đơn vị kiến thức mà học sinh cần phải và có thể đạt được
Cụ thể:
Chuẩn kiến thức lịch sử: là kiến thức cơ bản (kiến thức không thể thiếu được trong 1 bài học lịch sử, một giờ học lịch sử mà nhờ nó học sinh có thể khôi phục lại bức tranh của quá khứ với những nét chung nhất, điển hình nhất).
4. Chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình GDPT vừa là căn cứ, vừa là mục tiêu của giảng dạy, học tập, kiểm tra, đánh giá.

- Chuẩn kiến thức kĩ năng là căn cứ:

+ Biên soạn SGK, tài liệu hướng dẫn dạy học, đánh giá , đổi
mới PPDH, đổi mới kiểm tra đánh giá.

+ Chỉ đạo quản lý, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện dạy học,
kiểm tra đánh giá, sinh hoạt chuyên môn, đào tạo bồi dưỡng
giáo viên, cán bộ quản lý.

+ Xác định mục của mỗi giờ học, mục tiêu của quá trình dạy
học, bảo đảm chất lượng giáo dục.

+ Xác định mục tiêu kiểm tra đánh giá đối với từng bài kiểm
tra, bài thi; đánh giá kết quả giáo dục từng môn học, lớp học,
cấp học.

- Các mức độ về kiến thức: có 06 mức độ
+ Nhận biết: là nhớ lại các dữ liệu, các thông tin đã có với các yêu cầu như nhận ra, nhớ lại, nhận dạng được, liệt kê, xác định vị trí…
+ Thông hiểu: hiểu được ý nghĩa, giải thích, chứng minh được các khái niệm, sợ vật, hiện tượng theo các yêu cầu như diễn tả bằng ngôn ngữ, biểu thị, minh họa, giải thích…
+ Vận dụng: sử dụng những kiến thức đã học vào 1 hoàn cảnh cụ thể mới với các yêu cầu so sánh, phát hiện mâu thuẫn sai lầm, giải quyết được những tình huống mới bằng cách vận dụng các KN, ĐL, ĐL, TC đã biết; khái quát hóa, trừu tượng hóa từ tình huống đơn giản, riêng sang tình huống mới phức tạp hơn.

d. Các mức độ về KT-KN:
Các mức độ về kiến thức: có 06 mức độ

+ Phân tích: khả năng phân chia 1 thông tin ra thành các phần
thông tin nhỏ với các yêu cầu chỉ ra được các bộ phận cấu
thành, xác định được mối quan hệ giữa các bộ phận…
+ Đánh giá: xác định giá trị của thông tin: bình xét, nhận định, xác định…
+ Sáng tạo: tổng hợp, sắp xếp, thiết kế lại thông tin, khai thác, bổ sung để tạo ra 1 hình mẫu mới; dự đoán, dự báo sự xuất hiện nhân tố mới…
Các mức độ về kỹ năng: có 03 mức độ:
+ Thực hiện được;
+ Thực hiện thành thạo;
+ Thực hiện sáng tạo.

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành bộ tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng bộ môn Lịch sử, cần tập trung vào một số vấn đề như sau:
-TLHD chuẩn KT, KN được biên soạn cụ thể hóa yêu cầu của CTGDPT, bằng những kiến thức cụ thể , chon lọc của SGK.
Sử dụng Chuẩn kiến thức, kĩ năng trong dạy học bộ môn Lịch sử:
-Khi sử dụng tài liệu Hướng dẫn thực hiện Chuẩn kiến thức, kĩ năng bộ môn Lịch sử để dạy học giáo viên cần thực hiện theo yêu cầu sau:
Căn cứ vào tài liệu Hướng dẫn thực hiện Chuẩn kiến thức, kĩ năng để xác định mục tiêu bài học, Giáo viên đối chiếu giữa tài liệu Hướng dẫn Chuẩn kiến thức kĩ năng với SGK để xác định bài, mục kiến thức nào là kiến thức cơ bản, kiến thức nào là kiến thức trọng tâm, đồng thời xác định những kĩ năng cần hình thành cho học sinh. Ví như khi dạy nội dung về Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930,
Khi dạy về Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, GV phải tập trung vào nội dung cơ bản sau:Sự cần thiết phải thống nhất các tổ chức cộng sản để thành lập 1 Đảng duy nhất, nội dung của Hội nghị thành lập Đảng, Luận cương chính trị năm 1930, Ý nghĩa lịch sử của việc thành lập Đảng.
Bám sát Chuẩn kiến thức, kĩ năng để thiết kế bài giảng nhằm đạt được các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩ năng. Không quá tải và quá lệ thuộc hoàn toàn vào SGK, không cố dạy hết toàn bộ nội dung SGK; việc khai thác sâu kiến thức trong SGK phải phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh.
Dựa trên cơ sở yêu cầu về kiến thức, kĩ năng trong hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng giáo viên vận dụng sáng tạo, linh hoạt các phương pháp, kĩ thuật dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tự giác học tập của học sinh. Cần chú trọng rèn luyện phương pháp tư duy, năng lực tự học, tự nghiên cứu, tạo niền vui, hứng khởi nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập cho học sinh.
VD: Khi dạy PT dân chủ 1936-1939: vì nội dung kiến thức SGK rất dài, trong khi thời lượng có hạn, vì vậy GV cần tập trung vào nhưng kiến thức cơ bản, tối thiểu sau: hoàn cảnh thế giới tác động, ảnh hưởng đến nước ta; chủ trương mới của ĐCS Đông Dương trong tình hình mới; diễn biến PT, kết quả, ý nghĩa và bài học kinh nghiệm.

Trong tổ chức các hoạt động học tập trên lớp giáo viên cần linh hoạt hơn, tổ chức các hoạt động học tập phù hợp với đối tượng học sinh của mình. Tùy theo trình độ nhận thức của HS, điều kiện dạy học khác nhau để dạy học linh hoạt, hoặc bám sát chuẩn tối thiểu (hướng dẫn) hoặc dạy ở mức độ cao hơn nhưng vẫn nằm trong chương trình. Như GV tổ chức các hoạt động cá nhân, nhóm, làm việc cả lớp để nắm vững nội dung, sự kiện lịch sử.
Với tài liệu Hướng dẫn thực hiện Chuẩn kiến thức, kĩ năng, giáo viên hoàn toàn có thể thoát ly sách giáo khoa, thậm chí sử dụng những nguồn tài liệu khác phục vụ việc giảng dạy, chỉ cần không đi chệch ra ngoài chương trình. Giáo dục căn cứ vào Chuẩn kiến thức, kỹ năng để đặt ra yêu cầu cụ thể đối với HS trong quá trình học tập.
Thiết kế và hướng dẫn HS trao đổi, trả lời các câu hỏi, bài tập nhằm nắm vững, hiểu được những yêu về kiến thức, kĩ năng qua đó phát triển tư duy và rèn luyện các kĩ năng thực hành của học sinh như lập bảng thống kê các sự kiện, nhân vật lịch sử, vễ sơ đồ, biểu đồ, sưu tầm tư liệu lịch sử, viết và trình bày báo cáo kết quả.

Đa dạng hoá các hình thức tổ chức dạy học nhằm tạo sự hứng thú cho HS đối với học tập bộ môn lịch sử như dạy học trên lớp, dạy học tại thực địa, dạy học bảo tàng, tổ chức các hoạt động ngoại khoá, chuyên đề…qua đó giúp HS nắm vững và hiểu sâu sắc chuẩn kiến thức, kĩ năng của Chương trình Giáo dục phổ thông.
Dạy học theo hướng dẫn Chuẩn kiến thức, kĩ năng cần chú trọng rèn luyện các kĩ năng, năng lực hành động, vận dụng các kiến thức lịch sử, các qui luật bài học lịch sử vào thực tiễn cuộc sống đòi hỏi.
Trong việc dạy học theo Chuẩn kiến thức, kĩ năng cần chú trọng việc sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học, giáo viên, học sinh tích cực làm đồ dùng, thiết bị dạy học; đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học một cách hợp lí.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dạy học bám sát Chuẩn tối thiểu không có nghĩa là cắt xén, lược bỏ kiến thức trong Chương trình. Giữa các đối tượng HS khác nhau chỉ áp dụng nội dung dạy học khác nhau về mức độ.
Phần thứ 2: Tổ chức dạy học theo HD chuẩn KT,KN.
Ví dụ 1: đối chiếu nội dung KT giữa:
+ CT GDPT- Lớp 8- Chủ đề 2 “Các nước Âu- Mỹ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX”
+ Hướng dẫn thực hiện Chuẩn KT –chủ đề 2 (trang 84,85)
+ SGK lớp 8- bài 5 “Công xã Pari”
Ví dụ 2:
- Hướng dẫn Chuẩn lớp 8- Chủ đề 3, trang 116,117);
- Sách giáo khoa lớp 8- bài BÀI 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến kinh tế, xã hội ở Việt Nam
Nhận xét mối quan hệ giữa các tài liệu trên?
1. Mối quan hệ giữa CT GDPT, HD Chuẩn KT-KN và
sách giáo khoa
1. Mối quan hệ giữa CT GDPT, HD Chuẩn KT-KN và
sách giáo khoa
- KT trong 3 tài liệu trên có liên quan tới nhau về kiến thức;
- Chương trình GDPT là những quy định bắt buộc cần đạt và đạt được;
- Hướng dẫn thực hiện Chuẩn KT,KN là làm tường minh (rõ ràng) hơn những đơn vị KT và các kỹ năng trong Chương trình GDPT;
- Hướng dẫn TH Chuẩn có những phần giản yếu nội dung SGK (do CT không yêu cầu thì HD Chuẩn không viết).
Nhận xét:
2. Đặc điểm của các tài liệu:
- Thể hiện mục tiêu GDPT;
- Quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi, cấu trúc nội dung GDPT, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp và cấp học của GDPT.
- Chương trình GDPT có tính pháp lý, không phải là bất biến.
Thứ nhất: Chương trình GDPT
+ Cụ thể hóa các yêu cầu về nội dung kiến thức và kỹ năng quy định Chương trình GDPT, đáp ứng yêu cầu về PP GDPT.
+ Ngoài bám sát Chương trình GDPT, SGK còn cung cấp thêm những nguồn kiến thức sinh động, hấp dẫn khác phù hợp với tài liệu học tập và nhận thức của học sinh.
+ Là tài liệu viết cho Hs, nhưng là chỗ dựa quan trọng, là căn cứ để người giáo viên tổ chức dạy học.
- Thứ hai: SGK lịch sử
+ Thể hiện những yêu cầu cụ thể, mức độ cần đạt được về KT, KN của Chương trình GDPT được minh chứng bằng những đơn vị kiến thức và yêu cầu cụ thể về kỹ năng của SGK lịch sử.
Nói cách khác, Hướng dẫn thực hiện chuẩn KT-KN là sự cụ thể hóa các yêu cầu về kiến thức, KN của chương trình bằng các nội dung chọn lọc trong SGK của SGK.

Thứ ba: Hướng dẫn thực hiện chuẩn KT-KN môn LS THCS
+ Là tài liệu xác định những yêu cầu cơ bản, những kiến thức tối thiểu mà học sinh cần phải đạt trong quá trình học tập.
+ Là tài liệu GV căn cứ để trả lời được câu hỏi: “dạy cái gì” ở mỗi bài, mỗi chương, mỗi lớp nhằm đạt được những yêu cầu chung về kiến thức của bộ môn.
Tóm lại:
* Từ các đặc điểm trên nên vị trí của các tài liêu cũng không giống nhau

- Chương trình GDPT (5/5/2006): là pháp lệnh.
- Hướng dẫn thực hiện chuẩn KT-KN môn LS lớp 6, 7, 8,9 (11/2009): là căn cứ giúp GV xác định mức độ kiến thức, kỹ năng cơ bản, tối thiểu cần đạt trong dạy học; đồng thời là cơ sở của việc thống nhất các nội dung kiểm tra và là tài liệu của GV.
- SGK: là tài liệu học tập của học sinh và tài liệu giảng dạy của giáo viên.
- Sách GV: là tài liệu tham khảo trong soạn giảng.
- Các tài liệu tham khảo khác: cần phải kiểm tra thẩm định cẩn thận trước khi đưa vào soạn giảng.
Chuẩn kỹ năng của môn Lịch sử là yêu cầu cơ bản, tối thiểu về:
+ Kỹ năng nhận thức/ hình thành kiến thức lịch sử (biết, hiểu, vận dụng).
Cụ thể: Biết: tái hiện, tưởng tượng, ghi nhớ.
hiểu: lơ mơ, máy móc, qua loa, rõ.
+ Kỹ năng kĩ năng thực hành (như lập bảng thống kê các sự kiện, nhân vật lịch sử, vẽ sơ đồ, biểu đồ, sưu tầm tư liệu lịch sử, viết và trình bày báo cáo kết quả) và năng lực vận dụng kiến thức lịch sử…

Vì thế, Chuẩn KT có tính bắt buộc, không được cắt xén, giảm bớt.

-Mối quan hệ giữa CTGDPT, SGK, TL HD chuẩn KT, Kĩ năng
Ch­¬ng tr×nh gi¸o dôc ph«ng qui ®inh khung møc ®é cÇn ®¹t ®­îc vÒ kiÕn thøc, kÜ n¨ng, sau khi häc chñ ®Ò, néi dung trong ch­¬ng tr×nh HS ph¶i ®¹t ®­îc møc ®é vÒ kiÕn thøc, kÜ n¨ng mµ ch­¬ng tr×nh qui ®Þnh nh­ng ch­a ®­îc cô thÓ hãa b»ng nh÷ng néi dung kiÕn thøc vµ yªu cÇu kÜ n¨ng cô thÓ - cã tÝnh chÊt ph¸p lÖnh; SGK cô thÓ hãa yªu cÇu vÒ néi dung kiÕn thøc vµ kÜ n¨ng cña ch­¬ng tr×nh gi¸o dôc ph« th«ng, nh÷ng do SGK lµ tµi liÖu c¬ b¶n dïng cho HS häc tËp cho nªn mÆc dï ®· b¸m s¸t ch­¬ng tr×nh nh­ng cßn cung cÊp thªm nh÷ng nguån kiÕn thøc kh¸c ®Ó cho SGK sinh ®éng, hÊp dÉn phï hîp víi lo¹i tµi liÖu häc tËp vµ nhËn thøc cña HS. Cßn H­íng dÉn thùc hiÖn chuÈn kiÕn thøc, kÜ n¨ng lµ sù thÓ hiÖn cô thÓ hãa c¸c yªu cÇu vÒ kiÕn thøc, kÜ n¨ng cña ch­¬ng tr×nh b»ng c¸c kiÕn thøc cô thÓ cña SGK.