Câu hỏi số 1: Quá trình khai phá của Đại Việt ở
các thế kỉ XVI – XVIII được thực hiện bởi:
A. Nhà Lý

C. Nhà Ngô

B. Chúa Nguyễn

D. Nhà Tiền Lê

Câu hỏi số 2: Quá trình thực thi chủ quyền đối
với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thông qua
hoạt động:
A. Hoạt động của các
thương nhân
C. Hoạt động của đội
Bắc Hải và Hoàng Sa

B. Hoạt động của
ngư dân
D. Hoạt động du lịch

Câu hỏi số 3: Triều đại nào đã có những quyết
sách khẳng định chủ quyền của Việt Nam tại
Hoàng Sa - Trường Sa
A. Nhà Lý

C. Nhà Ngô

B. Nhà Nguyễn

D. Nhà Tiền Lê

Bài 7
Khởi nghĩa nông dân ở
Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

NỘI DUNG
1. Bối cảnh lịch sử
2. Một số cuộc khởi nghĩa lớn của
phong trào nông dân Đàng Ngoài
6

Bài 7: Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

1. Bối cảnh lịch sử

7

HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SAU

8

Vào giữa thế kỉ XVIII,
chính quyền phong kiến
Đàng Ngoài làm vào khủng
hoảng sân sắc. Vua Lê
không có thực quyền. Phủ
chúa giữ mọi quyền hành.
Quan lại binh lính hoành
hành, dục khoét nhân dân

Ruộng đất của nông
dân bị địa chủ, quan
lại lấn chiếm. Tình
trạng hạn hán, lụt
lội... dẫn đến nạn mất
mùa liên tiếp xảy ra.

Cuộc sống khó khăn
về mọi mặt đã thúc
đẩy nông dân Đàng
Ngoài vùng lên khởi
nghĩa chống lại chính
quyền phong kiến
9

Theo sử cũ, Chúa Trịnh Giang cho xây nhiều chùa
Nhà sử họcTrịnh
PhanSâm
Huycàng
Chúlúnviết:
”Vìvào
trưng
thu
lớn…..Chúa
sâu hơn
“vũng
quá mức dân
kiệt
vậthưởng
lực mà
không thể nộp
bùn”
ăncả
chơi
lạc….
đủTrong
đến nỗi
thành
bần
cùng
bỏhoạn
cả nghề
phủtrở
chúa
có đến
bốn,
nămmà
trăm
quan
“ngạo
mạn,
dịch….Cả
ghét,cây
ghê sơn,
tởm,
nghiệp.
Cóhách
người
vì thuếnước
sơn căm
mà chặt
sợ chúng.
vì thuế vải lụa kinh
mà phá
khung cửu, vì thu cá
Quan lại xét
xửmà
”đục
cò”, để cho kẻ giảo
tôm
xénước
chàibéo
lưới…”
hoạt lọt pháp luật, kẻ điêu toa được múa mép, kẻ lí ngay
(Lịch triều hiến chương loại chí)
đành chịu thua”.
(Thông sức của Ngự sử đài năm 1719) 10

cảnh ăn
chơi trong
phủ chúa
Trịnh.
Trong số các đời chúa Trịnh, UyTranh
Namvẽ
vương
Trịnh
Giang là
người
tàn
ngược, hiếu sắc, làm nhiều điều vô đạo, trong đó không thể không nhắc
đến hành vi trái luân thường đạo lý, khi quân phạm thượng.

11

Hình minh họa chúa Trịnh Giang đam mê tửu sắc

Trịnh Sâm là một vị
chúa có nhiều cung tần
vào loại nhất trong các
chúa Trịnh. Theo cuốn
Chuyện tình vua chúa
hoàng tộc Việt Nam
thống kê thì ông này có
tới 400 cung tần, mỹ nữ
chuyên lo việc hầu hạ. 12

“Tôi đi vào từ cửa sau, nhìn quanh tôi
thấy cây cối um tùm, chim hót líu lo, muôn
hoa đua thắm. Qua mấy lần cửa, các
hành lang dài quanh co tôi được đưa tới
một ngôi nhà thật lớn gọi là phòng trà.
Đồ đạc trong phòng đều được sơn son thếp
vàng. Lúc đó thánh thượng đang ngự
phòng thuốc cùng các phi tần nên tôi
không thể yết kiến. Tôi được thiết đãi bữa
sáng mĩ vị với đồ dùng toàn bằng vàng,
bạc. Ăn xong tôi được đưa đến yết kiến ở
Đông Cung và khám bệnh cho thế tử Trịnh
Cán. Thế tử vì “ăn quá no, mặc quá ấm”
mà sinh bệnh”.

Vào phủ chúa Trịnh

Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác

14

Nạn đói khủng khiếp năm 1740 –
1741 ở Đàng Ngoài, “Dân lưu
vong bồng bế, dắt díu nhau di
kiếm ăn đầy đường… Dân phần
nhiều sống nhờ rau cỏ, ăn cả
chuột, rắn. Người chết đói ngổn
ngang, người sống sót không
còn một phần mười. Làng nào
có tiếng trù mật cũng chỉ còn
năm, ba hộ mà thôi”.
(Khâm định việt sử thông giám cương mục) 15

Chính
quyền
phong
kiến
suy sụp
và mục
nát đến
cực độ

Kinh tế:
đình
đốn, sa
sút
nghiêm
trọng.

Đời
sống
nhân
dân: cơ
cực,
chết
đói,
phiêu
tán…

Nông
dân vùng
lên
chống lại
chính
quyền
phong
kiến.
16

Bài 7: Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

1. Bối cảnh lịch sử
- Giữa TK XVIII, chính quyền phong kiến ở
Đàng Ngoài rơi vào khủng hoảng trầm trọng.
- Ruộng đất của nông dân bị cướp đoạt, sản xuất
nông nghiệp đình đốn dẫn đến các cuộc khởi
nghĩa của nông dân.

Bài 7: Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

2. Một số cuộc khởi
nghĩa lớn của
phong trào nông
dân Đàng Ngoài
18

Xem video, lược đồ và kết
hợp sách giáo khoa hoàn
thành bảng niên biểu sau
19

HOÀN THÀNH BẢNG NIÊN BIỂU THEO MẪU SAU
Thời gian

1739-1769
1740-1751
1741-1751

Tên cuộc khởi nghĩa

Địa điểm

Lược đồ nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa nông
dân Đàng Ngoài thế kỷ XVIII

Thời gian

Tên cuộc khởi nghĩa

1739-1769 Hoàng Công Chất

Địa điểm

Sơn Nam, Điện Biên

1740-1751 Nguyễn Danh Phương Vĩnh Phúc, Sơn Tây…
1741-1751 Nguyễn Hữu Cầu

Hải Phòng, Thanh
Hóa Nghệ An

Ảnh minh hoạ

Thế kỷ XVIII xuất hiện nhiều thủ lĩnh của các phong trào nông dân
23

Nguyễn Danh Phương-1740-1751Tam Đảo, Sơn Tây, Tuyên Quang

Hoàng Công Chất-1739-1769Sơn Nam, Tây Bắc

Nguyễn Dương Hưng
(1737- Sơn Tây)
Lê Duy Mật-1738-1770Thanh Hóa, Nghệ An

Nguyễn Hữu Cầu-1741-1751Đồ Sơn, Kinh Bắc, Sơn Nam,
Thanh Hóa, Nghệ An

Lược đồ nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa nông
dân Đàng Ngoài thế kỷ XVIII

Nguyễn Hữu Cầu ( 阮有求 )
còn gọi là Quận He (He là một loài cá
ở biển, do ông có tài bơi lội rất giỏi
nên được gọi như thế). Không rõ năm
sinh, người làng Lôi Động, xã Tân
An,huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương
Ông xuất thân trong gia đình nông dân
nghèo, có tài cả văn kiêm võ.
Ông là thủ lĩnh trong cuộc khởi nghĩa
nông dân ở Đàng Ngoài vào giữa thế
kỷ 18.

Đền thờ Nguyễn Hữu Cầu

25

Tượng
thờHoàng
Hoàng Công
Công Chất
Đền
thờ
Chất

Hoàng Công Chất tên thật là
Hoàng Công Thư, xuất thân
trong một gia đình nông dân
nghèo ở làng Hoàng Xá, huyện
Thư Trì, trấn Sơn Nam Hạ, tỉnh
Thái Bình, nay thuộc xã Nguyên
Xá, huyện Vũ Thư. Ông là một
lãnh tụ nông dân kiệt xuất, dựng
cờ khởi nghĩa chống triều đình
ruỗng nát của họ Trịnh thời Lê
26
mạt, cứu giúp dân nghèo.

Bài 7: Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

2. Một số cuộc khởi nghĩa lớn của phong trào
nông dân Đàng Ngoài
Nhiều cuộc đấu tranh điễn ra tiêu biểu là cuộc
khởi nghĩa Nguyễn Hữu Cầu và Hoàng Công
Chất, Nguyễn Danh Phương.

Bài 7: Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

3. Kết quả, ý nghĩa
lịch sử và tác động
của phong trào nông
dân Đàng Ngoài thế
kỉ XVIII
28

1. Kết quả của tất cả các cuộc
khởi nghĩa trên là gì?

Thất bại

29

2. Nhận xét về tính chất của các
cuộc khởi nghĩa?
Thể hiện tinh thần đấu tranh bất
khuất của người nông dân và đã
góp phần làm lung lay nền thống
trị chính quyền Lê - Trịnh
30

Bài 6: Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

III. Ý nghĩa và tác động
Kết quả: Phong trào nông dân ở Đàng Ngoài kéo dài
hàng chục năm nhưng cuối cùng đều thất bại.
Ý nghĩa, tác động
+ Thể hiện ý chỉ đấu tranh chống áp bức, bất công.
+ Giảng đòn đả kích mạnh mẽ, đẩy chính quyền Lê Trịnh lún sâu vào cuộc khủng hoảng toàn diện.

LUYỆN TẬP

AI LÀ
TRIỆU PHÚ

C

A

D

B
$200

Câu 1: Nội dung nào không phản ánh đúng tình trạng
Đàng Ngoài vào thế kỉ XVIII?
A. Quan lại, binh lính đục
khoét của nhân dân.
.
C.  Nhà Lê trung hưng
chính quyền kiểm soát mọi
việc.

C.  Phủ chúa quanh năm
hội hè, yến tiệc.
D.  Ruộng đất của nông
dân bị lấn chiếm.

B C D
$400

A

2. Tình trạng công thương nghiệp ở Đàng Ngoài thế kỉ
XVIII như thế nào??
A.  Vô cùng phát triển.

B. Được nhà nước đầu tư và
phát triển.

C. Diễn ra bình thường như
trước khi có chiến tranh.

D.  Sa sút, điêu tàn.

D

A
$600

B C

3. Nạn đói lớn nhất ở Đàng Ngoài xảy ra vào
năm nào?
A. 1741-1742.
C. 1747-1748.

B. 1745-1746.
D. 1743-1744.

B
A

C

D

$1000

4. Đâu không phải là đặc điểm của phong trào khởi nghiã
nông dân ở Đàng Ngoài (thế kỉ XVIII)?
A. Diễn ra trong khoảng
thời gian dài.
C. Địa bàn hoạt động rộng.

B. Các cuộc khởi nghĩa kết
hợp chặt chẽ với nhau.
D. Diễn ra liên tiếp

VẬN DỤNG

VẬN DỤNG
Tìm hiểu thông tin từ sách, báo và
internet, hãy viết đoạn văn (khoảng
5 – 7 dòng) giới thiệu về một di
tích hoặc lễ hội còn tồn tại đến
ngày nay gắn với tên tuổi một thủ
lĩnh của cuộc khởi nghĩa nông dân
ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII.