KHỞI ĐỘNG
1

THÀNH NHÀ MẠC

BÀI 5
CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU
VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)
1. Sự ra đời Vương triều Mạc
Sách Đại Nam quốc sử diễn ca có câu:
Túc Tông số lẻ vận suy,
Để cho Uy Mục thứ chi nối đời.
Đêm ngày tửu sắc vui chơi,
Tin bè ngoại thích hại người từ thân.
Văn Lang xướng suất phủ quân,
Thần Phù nối ánh phong trần một phương.
Giản Tu cùng phái ngân hoàng,
Vào Thanh hợp với Văn Lang kết thề
Đem binh vây bức đô kỳ,
Qủy vương khuất mặt, quyền về Trư vương.

Em hãy cho biết tình hình nhà Lê
trong thế kỉ XVI?
Vua quan ăn chơi xa xỉ
Không quan tâm đến triều chính.
Nội bộ chia bè kéo cánh tranh giành
quyền lực.

Vua Lê Uy Mục (vua quỷ)

Đại Việt Sử ký Toàn thư
“Vua buổi đầu lên ngôi, ban hành giáo hóa, thận
trọng hình phạt, cũng đáng coi là có công nghiệp.
Song chơi bời vô độ, xây dựng liên miên, dân nghèo
thất nghiệp, trộm cướp nổi lên, dẫn đến nguy vong là
bởi ở đấy."

Tranh vẽ vua Lê Tương Dực (vua lợn)

“Linh Ẩn gian dâm với vợ lẽ của cha, để tang
cha mẹ ít ngày, mượn tên của anh để cướp nước
của người khác, xa hoa dâm dục quá độ, hình
phạt nặng, thuế khóa nhiều, giết hết các thân
vương, can qua xảy ra khắp nơi, người thời ấy
gọi là "vua lợn", điềm nguy vong đã được thấy
đó!”

Cửu Trùng Đài là công trình được xây dựng từ năm 1515-1517 dưới thời vua Lê Tương Dực của
nhà Hậu Lê. Để phục vụ thói ăn chơi vô độ của mình, Lê Tương Dực bắt nhân dân lao dịch khổ
sai, xây dựng công trình này.

Giết hại các công thần

Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu
+ Từ năm 1511, các cuộc khởi nghĩa nổ ra
nhiều nơi ở trong nước: khởi nghĩa Trần Tuân ở
Sơn Tây (Hà Tây), khởi nghĩa Lê Hy, Trịnh
Hưng ở Nghệ An, Thanh Hóa…

+ Tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa của Trần
Cảo đầu năm 1516 ở Đông Triều (Quảng Ninh)

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

1. Sự ra đời Vương triều Mạc
- Từ đầu thế kỷ XVI, nhà Lê lâm vào thời kì khủng hoảng, suy thoái
- Các phe phái phong kiến xung đột và tranh chấp quyết liệt với nhau.

Em hãy cho biết sự ra đời của nhà Mạc như thế nào?

- Năm 1527 mặt Đăng Dung ép vua Lê nhường ngôi lập ra triều Mạc
sử cũ gọi là Bắc triều

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

2. Xung đột Nam - Bắc Triều
a. Nguyên nhân bùng nổ

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Nêu nguyên nhân hình thành
Nam – Bắc triều?
Phân chia ranh giới của
Nam – Bắc triều như thế nào?
Diễn biến và kết quả ra sao?

SỰ HÌNH THÀNH BẮC TRIỀU
Thế lực nhà Lê suy yếu

Thế kỉ
XVI
1527, Mạc Đăng Dung
ép vua Lê nhường ngôi

Cuộc tranh chấp quyền lực ngày càng
quyết liệt
Họ Mạc tiêu diệt các thế lực đối lập,
thâu tóm mọi quyền hành.

SỰ HÌNH THÀNH NAM TRIỀU
Nhiều cựu thần nhà Lê không chấp nhận
sự chính thống của nhà Mạc.

Thế kỉ
XVI
Sử cũ gọi là
Nam triều

1533: Nguyễn Kim vào Thanh Hóa.
Lấy danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc”.
Lập Lê Duy Ninh lên làm vua.

RANH GIỚI NAM – BẮC TRIỀU
- Mạc Đăng Dung (1483 - 1541) quê ở làng Cổ Trai,
huyện Nghi Dương (Hải Dương) là cháu bảy đời của
trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi làm quan đến chức Nhập
nội hành khiển (Tể tướng) thời Trần, bố là Mạc Hịch,
mẹ là Đặng Thị Hiến.
- Là người sáng lập ra nhà Mạc, kéo dài từ năm 1527
đến năm 1592.
- Mạc Đăng Dung mất tháng 8 năm Tân Sửu - 1541,
thọ 58 tuổi.

Thăng Long

Thanh Hóa

NA

AI
LAO

Mạc Đăng Dung
(ảnh minh hoạ)

M
TR
IỀ
U

- Nguyễn Kim (1468 - 1545) quê ở Gia Miêu, Tống
Sơn, Hà Trung, Thanh Hóa.
- Khi Mạc Đǎng Dung cướp ngôi nhà Lê, Nguyễn Kim
lánh sang Ai Lao, thu nạp hào kiệt, phò giúp nhà Lê
trung hưng, được vua Lê Trang Tông phong là Thượng
phụ Thái sư Hưng quốc công.
- Nǎm Canh Tý - 1540 Nguyễn Kim đem quân về
chiếm Nghệ An, nǎm 1542 chiếm được Tây Đô - Thanh
Hóa. 1545, Nguyễn Kim bị đầu độc và mất.

BẮC TRIỀU

Nguyễn Kim

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

2. Xung đột Nam - Bắc Triều
a. Nguyên nhân bùng nổ
- Năm 1533,Nguyễn Kim với danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc” lập ra
Nam triều, còn nhà Mạc được gọi là Bắc triều.
- Cuộc xung đột Nam Bắc triều kéo dài trong 60 năm của thế kỉ XVI
- Năm 1592 Nam triều chiếm được thăng long xung đột Nam - Bắc
triều chấm dứt.

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

2. Xung đột Nam - Bắc Triều
b. Hệ quả

HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Em hãy cho biết hệ
quả xung đột Nam –
Bắc triều

60 năm xung đột tương tàn, đã gây nên tổn
thất lớn về sinh mạng cho cả hai bên. Nhân
dân khốn khổ, làng mạc tiêu điều.

Xung đột Nam- Bắc triều tạo ra
mầm mống dẫn đến xung đột
Trịnh – Nguyễn sau đó.

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

2. Xung đột Nam - Bắc Triều
b. Hệ quả

- Đất nước bị chia cắt, kinh tế đình trệ, đời sống nhân dân đói
khổ.
- Xung đột Nam- Bắc triều tạo ra mầm mống dẫn đến xung đột
Trịnh – Nguyễn sau đó.

“
LUYỆN TẬP
23

ĐƯỜNG LÊN ĐỈNH

OLYMPIA

1
1
9
3
0
7
2
5
10
4
6
8

Câu 1: Mạc Đăng Dung bắt vua Lê nhường ngôi và
lập nên triều đại mới trong hoàn cảnh nào?

A. Các thế lực phong kiến được dẹp yên và sự suy sụp của họ
Lê.
B. Khắp nơi nổi lên các thế lực phong kiến tranh chấp quyền
hành.
C. Đất nước bị chia cắt, hình thành cục diện Nam – Bắc triều.
D. Chiến tranh Trịnh – Nguyễn bùng nổ và đang diễn ra quyết
liệt.
ĐÁP ÁN

A. Các thế lực phong kiến được
dẹp yên và sự suy sụp của họ Lê

2

Câu 2: Cuộc xung đột Nam – Bắc triều kết
thúc, quyền lực của vua Lê như thế nào?
A. Mất hết quyền lực.

1
9
3
0
7
2
5
10
4
6
8

   B. Vẫn nắm truyền thống trị.
   C. Quyền lực bị suy yếu.
   D. Cũng nắm quyền lực nhưng phải dựa vào chúa Trịnh.
ĐÁP ÁN

A. Mất hết quyền lực.

3
1
9
3
0
7
2
5
10
4
6
8

Câu 3: Trong bối cảnh nhà Lê suy yếu, bất lực, ai
là người đã phế truất vua Lê và thành lập triều
Mạc?
A. Mạc Đĩnh Chi
B. Mạc Đăng Dung.
C. Lê Chiêu Thống
D. Trịnh Kiểm.
ĐÁP ÁN

B. Mạc Đăng Dung.

4
1
9
3
0
7
2
5
10
4
6
8

Câu 4: Chiến tranh Nam – Bắc triều diễn ra giữa
các thế lực phong kiến nào?
A. Nhà Mạc với nhà Nguyễn.
   B. Nhà Mạc với nhà Lê.
   C. Nhà Lê với nhà Nguyễn.
   D. Nhà Trịnh với nhà Mạc
ĐÁP ÁN

B. Nhà Mạc với nhà Lê.

5
1
9
3
0
7
2
5
10
4
6
8

Câu 5: Kết quả của cuộc chiến tranh Nam - Bắc
triều năm 1545 - 1592 là:

A. nhà Lê bị sụp đồ.
B. nhà Mạc bị lật đổ.
C. Trịnh Kiêm thao túng quyên lực.
D. chiến tranh Trịnh - Nguyễn bùng nỗ.
ĐÁP ÁN

B. nhà Mạc bị lật đổ.

“
VẬN DỤNG
30

Vận dụng
Tìm hiểu thêm về di tích các thành của
nhà Mạc, đặc biệt ở Cao Bằng, hãy viết
một đoạn văn ngắn (khoảng 150 chữ) giới
thiệu về di tích đó.
CREDITS: This presentation template was created by Slidesgo, including
icons by Flaticon, and infographics & images by Freepik
Please keep this slide for attribution

Xem video và cho biết địa danh lịch sử nào đang được nhắc trong đoạn video trên?

BÀI 5
CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU
VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T2)

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

3. Xung đột Trịnh Nguyễn.
a. Nguyên nhân bùng nổ

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Nêu nguyên nhân hình thành sự
phân tranh Trịnh – Nguyễn.
Phân chia ranh giới của
Trịnh – Nguyễn triều như thế nào?
Diễn biến và kết quả ra sao?

TRỊNH KIỂM
- Trịnh Kiểm (1503 -1570) người làng
Sóc Sơn, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh
Hoá.
- Trịnh Kiểm không được học hành
nhiều, nhưng rất thông minh, can đảm
và mưu lược hơn người.
- 1545, Nguyễn Kim bị hàng tướng nhà
Mạc đánh thuốc độc chết, binh quyền
về tay Trịnh Kiểm.

NGUYỄN HOÀNG

u
Th
ận
Ho
á

- Nguyễn Hoàng (1525-1613) hay Nguyễn
Thái Tổ, Chúa Tiên là vị chúa Nguyễn đầu
tiên, người đặt nền móng cho vương triều
Nguyễn (1802 - 1945).
- Sau cái chết của Nguyễn Kim, người anh rể
là chúa Trịnh Kiểm nắm giữ quyền hành.
Nguyễn Hoàng nhờ chị gái Nguyễn Thị
Ngọc Bảo xin Trịnh Kiểm cho mình vào trấn
thủ Thuận Hóa, Trịnh Kiểm chấp thuận.

Ranh giới Trịnh - Nguyễn phân tranh

Đào Duy Từ hiệu là Lộc Khê, quê ở xã
Hoa Trai, huyện Ngọc Sơn, phủ Tĩnh
Gia, Thanh Hoa, Đại Việt, là người
Thầy (quân sư) chính trị gia, quân sự,
văn hóa và nhà thơ thời chúa Nguyễn
Phúc Nguyên, đệ nhất khai quốc công
thần của các Chúa Nguyễn và nhà
Nguyễn. Cha ông tên là Đào Tá Hán,
một xướng hát chuyên nghiệp. Mẹ ông
là người họ Nguyễn. Ông thông minh,
và học rộng biết nhiều.
Đào Duy Từ mất ngày 17 tháng 10 năm
1634, thọ 63 tuổi, được phong tặng làm
Tán - trị Dực Văn Kim Tử Đại-Phu.

LŨY THẦY
“Lũy Thầy ai đắp mà cao
Sông Gianh ai bới, ai đào
mà sâu”.
“Khôn ngoan qua được
Thanh Hà
Dẫu rằng có cánh khó qua
Lũy Thầy”.

DIỄN BIẾN TRỊNH – NGUYỄN PHÂN TRANH
Trịnh Kiểm nắm
binh quyền

1545

Nguyễn Hoàn
vào Thuận Hoá

1558

Chiến tranh
bùng nổ

1627

Chiến tranh
kết thúc

1672

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

3. Xung đột Trịnh Nguyễn.
a. Nguyên nhân bùng nổ
- Năm 1545, Nguyễn Kim chết, con rễ là Trịnh Kiểm lên thay nắm mọi
binh quyền => Thế lực họ Trịnh.
- Năm 1558, Nguyễn Hoàng vào trấn thủ vùng Thuận Hoá - Quảng
Nam => Hình thành thế lực họ Nguyễn.
- Năm 1627, xung đột Trịnh – Nguyễn bùng nổ. Đến năm 1672, hai bên
ngừng chiến.

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

3. Xung đột Trịnh Nguyễn.
b. Hệ quả

HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Liệt kê 4 hệ quả xung
đột Nam – Bắc triều và
Trịnh – Nguyễn

Gần nữa thế kỉ xung đột tương
tàn, nhân dân khốn khổ, đặc biệt
ở vùng xảy ra chiến sự.

Xung đột Trịnh – Nguyễn kéo dài gần nửa
thế kỷ dẫn đến chia cắt đất nước thành
Đàng Trong và Đàng Ngoài

BÀI 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN (T1)

3. Xung đột Trịnh Nguyễn.
b. Hệ quả
- Đất nước bị chia cắt đất nước thành Đàng Trong và Đàng Ngoài
- Gây nhiều đâu thương và tổn thất cho nhân dân và tổn hại đến sự phát
triển chung của quốc gia dân tộc.

“
LUYỆN TẬP
50